Wereldwijde schuldenlast en de invloed van Bitcoin en co.

"Wereldwijde schuld" verwijst naar het totale bedrag van alle schulden die wereldwijd zijn aangegaan door overheden, bedrijven en particulieren. Overheden en bedrijven maken schulden om te investeren, infrastructuur te bouwen of sociale programma’s te financieren. Individuen lenen geld om consumentengoederen te kopen, hun opleiding te financieren of vastgoed aan te schaffen.

Schuld gaat meestal gepaard met rente. Je kunt bijvoorbeeld de Duitse staat geld lenen door Duitse staatsobligaties te kopen. In ruil daarvoor ontvang je elk jaar een vaste rente en krijg je het geleende geld op het afgesproken moment terug. Duitsland is een land met een hoge kredietwaardigheid, wat betekent dat de kans dat je je geld terugkrijgt zeer groot is. Voor dit lage risico ontvang je echter ook lagere rente dan bij landen met een lagere kredietwaardigheid.

Op deze manier kunnen landen geld lenen en schulden opbouwen, van particulieren, bedrijven of zelfs andere landen. China is momenteel een van de grootste kredietverstrekkers ter wereld, vooral via staatsbanken.

Wereldwijde schuld neemt gestaag toe

De wereldwijde schuld is de afgelopen jaren fors gestegen. Volgens het Institute of International Finance overschreed de wereldwijde schuld in 2021 de grens van 300 biljoen dollar.

De redenen voor deze sterke toename zijn uiteenlopend. In de afgelopen twee jaar waren de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne belangrijke factoren. Een andere reden is het lage rentebeleid van veel centrale banken, zoals de Europese Centrale Bank (ECB). Lage rente maakt het voor overheden, bedrijven en particulieren aantrekkelijker om schulden aan te gaan, omdat de kosten van het terugbetalen lager zijn.

Zijn hoge staatsschulden een probleem?

Zolang de schuld en rente kunnen worden terugbetaald, is hoge schuld geen probleem. Daarvoor is echter wel inkomen en een goed functionerende economie nodig. Zodra de economische motor stokt of de rente stijgt, kunnen hoge schulden tot problemen leiden. Een economische recessie of een stijging van de rente kan het terugbetalen van schulden lastiger maken en de financiële druk verhogen voor particulieren, bedrijven en overheden. Het is daarom belangrijk om in tijden van economische groei de schulden te beheersen en af te bouwen, om zo financiële veerkracht op te bouwen voor mogelijke crises.

Zolang de schuld en rente kunnen worden terugbetaald, is hoge schuld geen probleem. Daarvoor is echter wel inkomen en een goed functionerende economie nodig. Zodra de economische motor stokt of de rente stijgt, kunnen hoge schulden tot problemen leiden. Een economische recessie of een stijging van de rente kan het terugbetalen van schulden lastiger maken en de financiële druk verhogen voor particulieren, bedrijven en overheden. Het is daarom belangrijk om in tijden van economische groei de schulden te beheersen en af te bouwen, om zo financiële veerkracht op te bouwen voor mogelijke crises.

Op dit moment hebben we te maken met stijgende prijzen. Stijgende prijzen betekenen hogere inflatie. Om dit tegen te gaan verhogen centrale banken de rente. Hogere rente maakt leningen op zijn beurt duurder. Voor zwaar schuldenlanden kan deze cyclus problematisch worden. Wanneer de rente stijgt en lenen duurder wordt, wordt het moeilijker om schulden terug te betalen, vooral als de economie al verzwakt is. Dit kan leiden tot een negatieve spiraal, waarbij hogere rente de schulden verder vergroot en economisch herstel belemmert. Het is voor landen met hoge schulden daarom belangrijk om hun schuldenlast onder controle te houden en strategieën te ontwikkelen om de financiën te stabiliseren en minder afhankelijk te worden van dure leningen.

In het ergste geval kan er een schuldencrisis ontstaan. In dat geval kan een land haar financiële verplichtingen niet meer nakomen. Domino-effecten die andere landen of zelfs de wereldeconomie raken, kunnen dan niet worden uitgesloten. Een soortgelijk scenario deed zich voor in 2009, toen Griekenland op het randje van faillissement stond. De EU deed er alles aan om te voorkomen dat Griekenland zijn schulden niet zou nakomen.

Centrale banken, zoals de Zwitserse Nationale Bank (SNB), de Europese Centrale Bank (ECB) of de Federal Reserve (Fed), moeten hun rentebeslissingen daarom zorgvuldig afwegen om een stabiele economie en stabiele prijzen te waarborgen. Dit is een evenwichtsoefening die niet altijd slaagt. Als de rente te snel of te hard wordt verhoogd, kan dat de economische groei afremmen en leiden tot een recessie. Aan de andere kant kunnen te lage rentes de inflatie aanwakkeren en bubbels op de financiële markten bevorderen. Het is daarom belangrijk dat centrale banken een voorzichtig en flexibel monetair beleid voeren dat inspeelt op de huidige economische situatie en uitdagingen.

Op dit moment zien veel waarnemers aanzienlijke risico’s voor de wereldeconomie door de hoge schulden in combinatie met stijgende rentes. Had dit kunnen gebeuren met cryptomunt in een gedecentraliseerd financieel systeem?

In een gedecentraliseerd financieel systeem kunnen alle deelnemers direct met elkaar communiceren, geld uitlenen, lenen of digitale assets uitwisselen. Iedereen kan zowel lener als uitlener worden. In zo’n systeem zou het moeilijker zijn om wereldwijd hoge schulden op te bouwen, omdat er geen centrale uitleners of financiële markten zijn. Dit zorgt ook voor bredere toegang tot financiële middelen en vermindert de afhankelijkheid van tussenpersonen zoals banken en centrale partijen. Daarentegen worden traditionele financiële markten momenteel beheerst door een paar grote spelers, zoals grote banken als UBS. Dit kan zelfs bij grote markten tot manipulatie leiden. Een duidelijk voorbeeld hiervan is het LIBOR-schandaal uit het begin van de jaren 2010, toen enkele van ’s werelds grootste banken samenwerkten om rentetarieven vast te stellen. In een gedecentraliseerd financieel systeem gebaseerd op cryptomunten zoals Bitcoin, Ethereum en anderen is dit soort manipulatie moeilijker, omdat transacties transparant en publiekelijk te volgen zijn.

In tegenstelling tot traditionele valuta zoals de Amerikaanse dollar of de euro hebben sommige cryptomunten, zoals Bitcoin, een beperkte maximale voorraad. Er kan dus slechts zoveel geleend worden als er beschikbaar is. Deze gelimiteerde voorraad, gecombineerd met een decentraal systeem zonder centrale autoriteit, versterkt het vertrouwen in de munt en helpt mogelijke inflatie te voorkomen. Traditionele valuta daarentegen kunnen in onbeperkte hoeveelheden worden bijgedrukt, wat kan leiden tot waardevermindering van de munt en uiteindelijk tot stijgende inflatie. Dit verschil maakt cryptomunten zoals Bitcoin aantrekkelijk voor mensen die zich willen beschermen tegen de risico's van inflatie.

In theorie zouden cryptomunten zo een gedecentraliseerd financieel systeem kunnen creëren en de gevaren van buitensporige wereldwijde schulden kunnen beperken. Of dit in de praktijk ook gebeurt, valt nog te bezien. Het idee van een gedecentraliseerd financieel systeem gebaseerd op cryptomunten heeft ongetwijfeld het potentieel om traditionele financiële markten te revolutioneren en de afhankelijkheid van centrale autoriteiten en instellingen te verminderen. Door gebruik van blockchain-technologie en slimme contracten kunnen cryptomunten een transparantere, efficiëntere en veiligere manier bieden om waarde over te dragen en financiële transacties uit te voeren. Toch zijn er nog verschillende uitdagingen en regelgeving waar men overheen moet. Het is afwachten hoe de ontwikkeling van de cryptomarkt zich de komende jaren zal ontvouwen en welke rol deze zal spelen in het wereldwijde financiële landschap.