Oto jak powstaje pieniądz i jaki ma to wpływ na Twoje oszczędności.
Każdy bank komercyjny kreuje pieniądze poprzez udzielanie pożyczek, jednak w przypadku masowego wycofywania środków (bank run) wisi nad nim widmo natychmiastowego bankructwa. Czy kryptowaluty takie jak Bitcoin i Ethereum, dzięki swojemu zdecentralizowanemu charakterowi, mogą stanowić w pełni bezpieczną alternatywę wobec tradycyjnego systemu bankowego?
Większość z nas nosi przy sobie jedynie znikome ilości gotówki. Zdecydowaną większość środków trzymamy zdeponowaną w banku. Ufamy, że nasze pieniądze są tam całkowicie bezpieczne i możemy je w każdej chwili swobodnie wypłacić. Zakładamy również, że nasze oszczędności z biegiem czasu zachowają swoją wartość i za 10 czy 20 lat kupimy za nie dokładnie tyle samo dóbr co dzisiaj. Ta głęboka wiara w tradycyjny system bankowy i stabilność walut opiera się na latach doświadczeń oraz mocnym przekonaniu, że banki centralne i rządy prowadzą w pełni odpowiedzialną politykę pieniężną.
Pragniemy, aby nasze pieniądze były bezpieczne i stabilne, jednak w obecnym systemie walutowym nikt nam tego nie zagwarantuje. Sama tylko inflacja sprawia, że nasze środki nieustannie tracą na wartości. Inflation can result from increased demand, supply fluctuations, or the unlimited expansion of the money supply. Banki centralne, takie jak Europejski Bank Centralny (EBC) czy amerykańska Rezerwa Federalna, same się do tego przyczyniają, masowo kreując gotówkę oraz pieniądz elektroniczny. Robią to poprzez udzielanie pożyczek bankom komercyjnym i potężny skup obligacji skarbowych. , dowiesz się więcej o inflacji.
Co ciekawe: nie tylko banki centralne zajmują się , ale również same banki komercyjne. Zjawisko to fachowo określa się mianem "wewnętrznej" kreacji pieniądza lub kreacji pieniądza bezgotówkowego (kredytowego). Przyjrzyjmy się bliżej współczesnemu systemowi bankowemu: być może zastanawiałeś się kiedyś, skąd banki biorą te wszystkie gigantyczne sumy na udzielanie pożyczek osobistych i firmowych. Większość ludzi błędnie zakłada, że kredyty te są finansowane bezpośrednio ze środków leżących na naszych kontach oszczędnościowych. That’s not the case. Banki przyznają kredyty w sposób niemal całkowicie niezależny od zdeponowanych w nich funduszy. W praktyce potrafią wyczarować te pieniądze z powietrza. Ten proces kreacji pieniądza bezgotówkowego, formalnie nadzorowany przez banki centralne – takie jak Europejski Bank Centralny (EBC), Szwajcarski Bank Narodowy (SNB) czy Rezerwę Federalną – stanowi absolutny fundament współczesnego systemu finansowego.
Przeanalizujmy to na konkretnym przykładzie:
Carla Credito potrzebuje 20 000 EUR na otwarcie własnego salonu fryzjerskiego. Jej bank bez problemu udziela jej takiego kredytu, jednak przyznana kwota wcale nie pochodzi z oszczędności innego klienta. Zamiast tego bank po prostu "tworzy" te 20 000 EUR całkowicie "z powietrza" i magicznie księguje je na koncie Carli. W bankowych księgach kwota 20 000 EUR ląduje po stronie pasywów jako zobowiązanie (w formie depozytu) wobec Carli Credito. Ponieważ w bankowości stosuje się zasadę podwójnego zapisu, ta sama kwota równolegle trafia po stronie aktywów jako należność (roszczenie z tytułu udzielonego kredytu) od Carli Credito. Wynika to z faktu, że Carla ma prawny obowiązek spłacenia tych 20 000 EUR. I dokładnie w taki sposób bank powołał do życia zupełnie nowy pieniądz – 20 000 EUR, które jeszcze przed chwilą nie istniało. Warto jednak dodać, że te dodatkowe środki ulegają bezpowrotnemu zniszczeniu w momencie, gdy Carla spłaca swój kredyt.
Mechanizm ten nazywamy "pieniądzem bankowym" (skrypturalnym). Choć kwota figuruje jedynie jako cyfrowy zapis na koncie, można nią płacić dokładnie tak samo jak żywą gotówką. Carla Credito uses it for her hairdressing business. W efekcie świeżo wykreowany pieniądz zaczyna krążyć w gospodarce i ostatecznie z powrotem trafia jako depozyty na konta innych osób. Poprzez ten niekończący się cykl pożyczania, wydawania i deponowania, ilość pieniądza w całym systemie bankowym nieustannie się pomnaża. Właśnie ten precyzyjnie nakręcany mechanizm nazywamy kreacją pieniądza kredytowego.
Ograniczenia w kreacji pieniądza
Tworząc nowy pieniądz, banki są do pewnego stopnia hamowane przez odgórne regulacje finansowe, takie jak choćby ścisłe wymogi dotyczące płynności. Oznacza to kwotę w gotówce, którą banki muszą stale utrzymywać, aby umożliwić klientom wypłacanie środków.
Ponadto banki mają obowiązek utrzymywać określony procent wartości udzielonych kredytów w formie rezerwy pieniężnej, tak zwanej "rezerwy obowiązkowej", na swoim rachunku w banku centralnym. W strefie euro stopa rezerwy obowiązkowej wynosi obecnie 1%. Oznacza to, że jeśli bank chce udzielić kredytu w wysokości 10 000 EUR, musi zdeponować 100 EUR jako rezerwę obowiązkową.
Bank centralny ma możliwość korygowania stopy rezerwy obowiązkowej w określonych granicach. Rezerwa obowiązkowa pełni w bankach komercyjnych funkcję bufora płynności, gwarantując klientom możliwość wypłaty środków. Bank centralny wykorzystuje to narzędzie do ograniczania kreacji pieniądza w sektorze banków prywatnych. W ten sposób może wpływać na ilość pieniędzy, którymi dysponują banki na akcję kredytową, co z kolei przekłada się na stopy procentowe i stabilność wartości waluty. System rezerwy obowiązkowej jest uregulowany prawnie, a w Unii Europejskiej określają go statut EBC oraz rozporządzenie Rady UE.
Model kreacji pieniądza przez banki niesie ze sobą różne ryzyka i jest ściśle powiązany z koncepcją tworzenia pieniądza kredytowego. Banki udzielają kredytów, które częściowo nie mają pokrycia w depozytach, lecz są tworzone "z niczego". Zjawisko to, znane jako mnożnik kreacji pieniądza, opiera się na zasadzie rezerw obowiązkowych, które banki muszą utrzymywać w bankach centralnych. Istnieje jednak ryzyko paniki bankowej (runu na bank), podczas której duża liczba klientów jednocześnie próbuje wycofać swoje depozyty, co prowadzi do problemów z płynnością. W rezultacie bank może stać się niewypłacalny, co z kolei stwarza ryzyko utraty depozytów przez klientów.
Niedawny przykład masowego wycofywania środków miał miejsce w marcu 2023 roku w Stanach Zjednoczonych i dotknął Silicon Valley Bank oraz Silvergate Bank. Sytuacja ta przypominała wydarzenia z przeszłości, takie jak kryzys finansowy po 2007 roku, który doprowadził do runów na banki takie jak brytyjski Northern Rock Bank czy szwajcarski UBS. Historycznym przykładem jest fala upadłości banków po krachu na nowojorskiej giełdzie w 1929 roku, podczas której około 40% amerykańskich banków stało się niewypłacalnych.
Praktyka kreacji pieniądza przez banki budzi dziś wiele kontrowersji i jest przedmiotem ożywionych dyskusji. Krytycy twierdzą, że banki tworzą pieniądze głównie w okresach ożywienia gospodarczego, natomiast wstrzymują się od tego podczas kryzysów, co prowadzi do niedoboru środków na rynku. Takie zachowanie potęguje bańki spekulacyjne, kryzysy finansowe oraz inflację.
Nic więc dziwnego, że coraz częściej pojawiają się wezwania do objęcia ściślejszą kontrolą wzrostu podaży pieniądza. Niektórzy wręcz opowiadają się za alternatywnymi systemami finansowymi, które zapewnią depozytom większe bezpieczeństwo i stabilność. Aby skutecznie i trwale sprostać tym wyzwaniom, bada się różne alternatywne modele finansowe, kładące nacisk na zasady uczciwości, demokracji i decentralizacji — do tej grupy należą kryptowaluty, takie jak Bitcoin, Ethereum czy Solana. W przeciwieństwie do tradycyjnych walut kryptowaluty nie mogą zostać zdewaluowane przez banki centralne ani rządy. Ponadto kryptoaktywa nie mogą po prostu wyparować w przypadku kryzysu. W rezultacie nie dziwi fakt, że coraz więcej osób postrzega kryptowaluty jako potencjalne rozwiązanie problemu stabilnego i niezależnego systemu walutowego.
Niniejszy artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej ani zaproszenia do nabycia lub zbycia kryptoaktywów lub innych instrumentów finansowych ani do zawarcia jakichkolwiek innych transakcji finansowych. Głównym celem niniejszego artykułu jest przekazanie informacji ogólnych. Nie składa się żadnych oświadczeń ani zapewnień, wyraźnych ani dorozumianych, dotyczących rzetelności, dokładności, kompletności lub poprawności niniejszego artykułu ani zawartych w nim opinii. W związku z tym nie zaleca się opierania na rzetelności, dokładności, kompletności lub poprawności niniejszego artykułu ani na zawartych w nim opiniach. Niektóre stwierdzenia w niniejszym artykule mogą zawierać stwierdzenia dotyczące przyszłości oparte na naszych bieżących ocenach i założeniach. Stwierdzenia te obciążone są niepewnością i mogą spowodować, że rzeczywiste wyniki, osiągnięcia lub zdarzenia będą różnić się od stwierdzeń zawartych w niniejszym artykule.
Cryptonow oraz wszelkie osoby doradzające mu lub je reprezentujące nie ponoszą w żadnym zakresie odpowiedzialności za niniejszy artykuł. Należy pamiętać, że inwestycje w kryptoaktywa wiążą się zarówno z ryzykiem, jak i z możliwościami.
