Zo ontstaat geld en dit betekent het voor je spaargeld.
Elke commerciële bank kan geld creëren door leningen te verstrekken, maar loopt risico op faillissement bij een bankrun. Kunnen cryptomunten zoals Bitcoin en Ethereum, met hun decentrale karakter, een veilig alternatief bieden voor traditionele banksystemen?
De meesten van ons hebben maar een klein beetje contant geld op zak. Het grootste deel van ons geld staat op de bank. We vertrouwen erop dat het daar veilig staat en dat we het altijd kunnen opnemen. We gaan er ook van uit dat ons spaargeld op de lange termijn waarde behoudt en dat we er over 10 of 20 jaar net zoveel mee kunnen kopen als nu. Dit vertrouwen in het traditionele banksysteem en de stabiliteit van de munt is gebaseerd op jarenlange ervaring en de aanname dat centrale banken en overheden het monetair beleid verantwoordelijk beheren.
We willen graag zekerheid en stabiliteit voor ons geld, maar die zijn niet gegarandeerd in ons geldsysteem. Door inflatie alleen al wordt ons geld telkens minder waard. Inflatie kan het gevolg zijn van toenemende vraag, schommelingen in aanbod, of de onbeperkte groei van het geldaanbod. Centrale banken, zoals de Europese Centrale Bank (ECB) of de Federal Reserve, dragen hieraan bij door contant en elektronisch geld te creëren. Dat doen ze door leningen te verstrekken aan banken en staatsobligaties op te kopen. Hier kun je meer lezen over inflatie.
Wat velen van ons niet weten: niet alleen de centrale bank houdt zich bezig met
, ook commerciële banken doen dat zelf. Dit heet "interne" geldcreatie of kredietgeldcreatie. Laten we het moderne banksysteem van dichterbij bekijken: misschien heb je je wel eens afgevraagd waar banken al het geld vandaan halen dat zij uitlenen als persoonlijke of zakelijke lening. Veel mensen denken dat deze leningen afkomstig zijn van de tegoeden op onze bankrekeningen. Dat is niet het geval. Banken verstrekken leningen grotendeels los van inleg. Zij creëren dit geld eigenlijk uit het niets. Dit fenomeen van kredietgeldcreatie, gereguleerd door centrale banken zoals de Europese Centrale Bank (ECB), de Zwitserse Nationale Bank (SNB) of de Federal Reserve, is een cruciaal onderdeel van het moderne financiële systeem.We leggen dit graag uit met een concreet voorbeeld:
Carla Credito heeft €20.000 nodig voor haar kapperszaak. Haar bank verstrekt haar deze lening, maar het bedrag komt niet uit de rekening van een andere klant. In plaats daarvan "creëert" de bank de €20.000 "uit het niets" en boekt dit als saldo op Carla Credito’s rekening. In de boekhouding boekt de bank de €20.000 aan de passiva zijde van de balans als een schuld (de storting) aan Carla Credito. Omdat banken met dubbel boekhouden werken, wordt hetzelfde bedrag aan de activazijde geboekt als vordering (lening) op Carla Credito. Dit komt omdat Carla Credito verplicht is de €20.000 terug te betalen. Zo heeft de bank nieuw geld gecreëerd — €20.000 dat eerder niet bestond. Dat extra geld wordt weer vernietigd zodra Carla Credito de lening heeft afgelost.
Dit wordt "giraal geld" genoemd. Het bedrag wordt weliswaar geboekt, maar kan net als contant geld gebruikt worden. Carla Credito gebruikt het voor haar kapperszaak. Daardoor circuleert het geld in de economie en kan het weer worden gestort op bankrekeningen. Door dit proces van lenen, uitgeven en weer storten, vermeerdert het geld binnen het banksysteem zich. Dit heet geldcreatie via kredietgeld.
Beperkte geldcreatie
Bij het creëren van geld moeten banken zich deels houden aan regelgeving, zoals liquiditeitseisen. Dit verwijst naar de hoeveelheid contant geld die ze altijd bij de hand moeten hebben om klanten in staat te stellen geld op te nemen.
Daarnaast zijn ze verplicht om een bepaald percentage van hun uitstaande leningen als monetaire reserve, de "minimale reserve", aan te houden op hun rekening bij de centrale bank. In de eurozone is de minimale reserve ratio op dit moment vastgesteld op 1%. Dit betekent dat als een bank een lening van €10.000 wil verstrekken, ze €100 als minimale reserve moet aanhouden.
De centrale bank heeft de mogelijkheid om de minimale reserve ratio binnen bepaalde grenzen aan te passen. De minimale reserve fungeert als een liquiditeitsbuffer voor commerciële banken om opnames door klanten te waarborgen. Met dit instrument kan de centrale bank de geldcreatie in de particuliere bankensector beperken. Hiermee kan zij beïnvloeden hoeveel geld banken kunnen uitlenen, wat op zijn beurt de rentetarieven en de stabiliteit van de waarde van de munt beïnvloedt. Het minimale reservesysteem is wettelijk geregeld, in de EU via het ECB-statuut en de EC-raadsverordening.
Het model van geldcreatie door banken brengt verschillende risico's met zich mee en hangt nauw samen met het concept van kredietgeldcreatie. Banken verstrekken leningen die deels niet worden gedekt door deposito's, maar in plaats daarvan "uit het niets" worden gecreëerd. Dit verschijnsel, bekend als de krediet-vermenigvuldiger, steunt op het principe van minimale reserves die banken bij de centrale bank moeten aanhouden. Er bestaat echter het risico van een bankrun, waarbij een groot aantal klanten tegelijkertijd hun geld probeert op te nemen, waardoor liquiditeitsproblemen ontstaan. Daardoor kan de bank insolvent raken, waardoor klanten mogelijk hun tegoeden verliezen.
Een recent voorbeeld van een bankrun vond plaats in maart 2023 in de Verenigde Staten, waarbij Silicon Valley Bank en Silvergate Bank werden getroffen. Dit deed denken aan eerdere gebeurtenissen, zoals de financiële crisis na 2007, die leidde tot bankruns bij banken als het Britse Northern Rock Bank en UBS in Zwitserland. Een historisch voorbeeld is de golf van bankfaillissementen na de beurscrash van New York in 1929, waarbij ongeveer 40% van de Amerikaanse banken insolvent werden.
Het creëren van geld door banken is vandaag de dag onderwerp van heftige discussies. Critici beweren dat banken vooral geld creëren tijdens economische hoogconjunctuur, maar dit nalaten in crisistijden, waardoor geldtekorten ontstaan. Dit gedrag verergert bubbels, financiële crises en inflatie.
Niet verrassend groeit de roep om strengere controle op de groei van de geldhoeveelheid. Sommigen pleiten zelfs voor alternatieve financiële systemen die meer zekerheid en stabiliteit bieden voor deposito's. Om deze uitdagingen op een duurzame manier aan te pakken, worden verschillende alternatieve financiële modellen onderzocht, die eerlijke, democratische en decentraliseerde principes benadrukken—zoals cryptomunten zoals Bitcoin, Ethereum of Solana. In tegenstelling tot traditionele valuta’s kunnen cryptomunten niet worden gedevalueerd door centrale banken of overheden. Bovendien kunnen crypto-activa niet zomaar verdwijnen in het geval van een crisis. Het is dan ook geen verrassing dat steeds meer mensen cryptomunten zien als een mogelijke oplossing voor een stabiel en onafhankelijk geldsysteem.
Dit artikel vormt geen beleggingsadvies, noch een uitnodiging tot het kopen of verkopen van crypto-activa of andere financiële instrumenten of het aangaan van andere financiële transacties. Het hoofddoel van dit artikel is het verstrekken van algemene informatie. Er worden geen expliciete of impliciete verklaringen of garanties gegeven met betrekking tot de eerlijkheid, juistheid, volledigheid of correctheid van dit artikel of de daarin opgenomen meningen. Daarom is het niet raadzaam om te vertrouwen op de eerlijkheid, juistheid, volledigheid of correctheid van dit artikel of de daarin opgenomen meningen. Sommige uitspraken in dit artikel kunnen toekomstgerichte verwachtingen bevatten die gebaseerd zijn op onze huidige inschattingen en aannames. Deze uitspraken zijn onderhevig aan onzekerheden en kunnen ertoe leiden dat werkelijke resultaten, prestaties of gebeurtenissen afwijken van de uitspraken in dit artikel.
Cryptonow en alle adviserende of vertegenwoordigende personen kunnen op geen enkele wijze aansprakelijk worden gesteld voor dit artikel. Het is belangrijk op te merken dat investeringen in crypto-activa zowel risico's als kansen met zich meebrengen.
